Home » Kanceri i gjirit, çfarë duhet të dimë:

Kanceri i gjirit, çfarë duhet të dimë:

Falë procedurave moderne diagnostike, kanceri i gjirit mund të zbulohet në një fazë të hershme dhe sa më herët të diagnostikohen, aq më të larta janë shanset për trajtim të suksesshëm.

Duke përdorur metoda specifike, është e mundur të përcaktohen karakteristikat e rëndësishme të tumorit që lejojnë trajtimin e synuar të kancerit të gjirit.

ÇFARË ËSHTË KANCERI I GJIRIT?

Kanceri i gjirit është padyshim forma më e zakonshme e kancerit në mesin e grave, si në Shqipëri ashtu edhe në mbarë botën. Ky lloj kanceri mund të prekë edhe meshkujt, edhe pse incidenca është shumë e ulët, e barabartë me më pak se 1%.

Struktura e gjirit:

Gjoksi i një gruaje (në latinisht “mamma”) përbëhet kryesisht nga indi dhjamor dhe lidhës. Brenda është indi i gjëndrave që sekreton qumështin, i përbërë nga shumë lobe gjëndrore (në latinisht “lobe”) dhe kanale qumështi (në latinisht “ducti”) përmes të cilave qumështi arrin në thith. Indi lidhës mbështetës mbështet gjirin dhe i jep formën e tij të jashtme. Përveç enëve të gjakut, enët limfatike gjithashtu kalojnë nëpër indet e gjirit dhe derdhen në nyjet limfatike axillare.

Seksioni kryq i gjirit femëror:

(1) Muskujt

(2) Indi dhjamor

(3) Lobet e gjëndrave të formuara nga lobulat e gjëndrave

(4) Gjëndra e qumështit

(5) Kanali i qumështit

(6) Thithi

(7) Brinjët

Llojet e kancerit të gjirit:

Origjina e kancerit të gjirit mund të gjendet ose në qelizat e kanaleve të qumështit (kanceri i gjirit duktal) ose në qelizat e lobulave të gjëndrave (kanceri lobular i gjirit).

Në shumicën e rasteve, kanceri i gjirit zhvillohet në qelizat e kanaleve të qumështit.

Kanceri i gjirit mund të jetë invaziv ose jo invaziv. Një kancer invaziv i gjirit karakterizohet nga fakti se qelizat e kancerit tashmë kanë depërtuar në indet përreth; në formën jo-invazive, nga ana tjetër, është një tumor i kufizuar lokalisht që nuk është përhapur. Qelizat e ndryshuara mund të qëndrojnë të kufizuara për vite në vendin e origjinës dhe të mos vazhdojnë të shumohen. Prandaj, kjo karcinomë që formohet brenda kanalit të qumështit nuk është në të vërtetë një kancer i gjirit, por një formë fillestare. Mjekët i referohen kësaj forme fillestare të kancerit të gjirit si “karcinoma duktale in situ (DCIS)” (Latinisht për “in situ” do të thotë “në vend”). Shpesh ndodh që një karcinomë duktale in situ të evoluojë në një karcinomë ductale invazive vetëm pas disa vitesh. 

Kanceri i gjirit që është ende i kufizuar në gji, ose që është përhapur në vetëm disa nyje limfatike ngjitur, është referuar nga mjekët si ‘kanceri i gjirit në fazën e hershme’. Një tumor që është në këtë fazë është i shërueshëm (trajtim kurativ). Një “kancer gjiri i avancuar lokalisht” është përhapur tashmë për të përfshirë nyjet limfatike ose ka arritur një madhësi kritike. Sidoqoftë, edhe në këtë rast shërimi i plotë është i mundur dhe trajtimi rregullohet në përputhje me rrethanat. Nëse tumoret sekondarë tashmë janë formuar, të ashtuquajturat metastaza, jashtë gjirit, atëherë quhet “kancer metastazik i gjirit”. Në këtë fazë, sëmundja nuk konsiderohet më e shërueshme. Të ashtuquajturat trajtime “paliative” synojnë të ngadalësojnë rritjen e tumorit, të lehtësojnë simptomat dhe të ruajnë cilësinë e jetës së pacientëve. Informacione të mëtejshme për këtë temë do të publikojmë në vazhdim…

Si formohet kanceri i gjirit?

Gjatë ndarjes normale të qelizave ndodhin shumë gabime çdo ditë (shiko edhe faktorët e rrezikut), por këto mund të zgjidhen me një mekanizëm mbrojtës të vetë trupit. Sidoqoftë, nëse kjo e fundit nuk funksionon siç duhet ose nëse shfaqen shumë gabime, atëherë qelizat normalisht vdesin. Në raste të rralla mund të ndodhë që qelizat të mos vdesin dhe të evoluojnë në qeliza kanceroze. Mutacioni i gabuar i trashëgimisë gjenetike të qelizës transmetohet tek qelizat bija gjatë ndarjes tjetër. Qelizat e prekura “çmenden” dhe fillojnë të shumohen pa asnjë kufi. Si rezultat, ata formojnë një gungë, e cila quhet edhe një tumor. 

Ndarja e qelizave: kalimi nga një qelizë e shëndoshë në atë kanceroze

(1) Ndarja e kontrolluar e qelizave bëhet në një qelizë të shëndetshme.

(2) Nëse ndodh dëmtimi i pariparueshëm i qelizave, qeliza e shëndetshme shkatërron vetveten.

(3) Nëse vetë-shkatërrimi i kontrolluar nuk ndodh në rast të dëmtimit të pariparueshëm të qelizave, ne flasim për një qelizë kanceroze. Kjo rritet dhe ndahet, duke shkaktuar një rritje të tumorit.

Faktorët e rrezikut për kancerin e gjirit:

Shkaqet aktuale të kancerit të gjirit janë të panjohura. Megjithatë, ka faktorë që lidhen me formimin e qelizave kanceroze. Ne mund të ndikojmë në disa prej tyre me stilin e jetës sonë, por shumica e tyre nuk mund të ndikohen.

Mos e mundoni veten me ndjenjën e fajit: në fund të fundit, shkaku i saktë i kancerit të gjirit mbetet i paqartë.

Faktorët që mund të ndikojnë:

  • Tym
  • Ushqyerja jo e shëndetshme dhe mbipesha
  • Diabeti mellitus (tipi 2)
  • Konsum i lartë i alkoolit
  • Periudha të reduktuara të dhënies së gjirit
  • Faktorët mjedisorë (p.sh. rrezatimi)

Faktorët të tjerë:

  • Menstruacionet e hershme ( para moshës 13 vjeç)
  • Menopauza e vonë (klimaterike pas moshës 52 vjeç)
  • Nulipariteti ose lindja e vonë e fëmijës së parë (shtatzënia në 30 vjeç ose më vonë)
  • Periudha të shkurtuara të ushqyerjes me gji (vendim i pavullnetshëm)
  • Rreziqet e përgjithshme të lidhura me moshën (nga mosha 50 vjeç)
  • Historia familjare, domethënë nëse një ose më shumë të afërm të shkallës së parë (nëna, motra, vajza) tashmë vuajnë nga kanceri i gjirit
  • Trajtimi me terapi zëvendësuese të hormoneve pas menopauzës
  • Diabeti mellitus (tipi 1)
  • Predispozita gjenetike (p.sh. mutacioni gjenetik i gjenit BRCA)
  • Identifikimi i Hershëm i Kancerit të Gjirit

Normalisht, sa më shpejt të diagnostikohet kanceri i gjirit, aq më të mëdha janë shanset për shërim dhe më shpesh sesa të mos jesh në gjendje të zgjedhësh një trajtim më të butë. Ekzaminimi i gjirit është një formë efektive për identifikimin e hershëm. Sidoqoftë, kjo nuk do të thotë që çdo gungë që ndihet i përgjigjet automatikisht kancerit të gjirit; cistat gjithashtu mund të jenë shkak i një mutacioni. Sidoqoftë, çdo nyje e prekshme duhet të shqyrtohet nga një gjinekolok ose onkolog.

Simptomat dhe vetëkontrolli:

Megjithëse kanceri i gjirit në fazat e hershme në përgjithësi nuk shkakton ndonjë shqetësim, gratë mund të ndiejnë ndryshime në gjinjtë e tyre falë një vetë-ekzaminimi periodik. Vëmendje e veçantë duhet t’i kushtohet anomalive të mëposhtme:

  • Ndryshimet në madhësinë ose formën e gjirit
  • Dallimi në madhësi midis dy gjinjve nëse shfaqet kohët e fundit
  • Tërheqje, palosje ose ënjtje të gjirit
  • Anomalitë e lëkurës, të tilla si skuqje, inflamacion ose lëkurë “lëvozhgë portokalli”
  • Nxitja ose prania e gungave në indet e gjirit
  • Gungat ose ënjtjet në zgavrën axillare
  • Tërheqja ose skuqja e thithkës ose shkarkimi i lëngut
  • Dhimbje në zonën e gjirit

Ekzaminimi i mamografisë për identifikimin e hershëm:

Vetë-ekzaminimi nuk zëvendëson një ekzaminim mjekësor ose një mamografi për identifikimin e hershëm të kancerit të gjirit. Në shumë qëndra, janë në dispozicion programe që ftojnë të gjitha gratë e moshës 50 vjeç e lart që të bëjnë një mamografi që synon identifikimin e hershëm çdo dy vjet. 

Kanceri i trashëguar i gjirit:

Predispozita gjenetike është shkaku në 5-10% të kancereve të gjirit. Në rreth gjysmën e këtyre rasteve ka një mutacion në gjenet BRCA1 ose BRCA2 (nga anglishtja “BReast CAncer”, kanceri i gjirit). Mutacioni gjenetik u transmetohet fëmijëve nga babai ose nëna dhe rrit gjasat për të marrë kancer më vonë në jetë. Indikacionet për një rrezik gjenetik të kancerit të gjirit mund të jenë:

Rastet e shpeshta të kancerit të gjirit ose vezoreve në familje

Anëtarët e familjes me kancer të gjirit dhe vezoreve

Sëmundje të tilla që shfaqën në një moshë të re (nën 50 vjeç)

DIAGNOZA E KANCERIT TË GJIRIT:

Një anomali në gji është alarmante, edhe pse në shumicën e rasteve është e padëmshme. Falë procedurave moderne diagnostikuese, mjekët janë në gjendje të diagnostikojnë kancerin e gjirit në një fazë të hershme. Këto metoda, së bashku me terapitë moderne, kanë çuar në një përmirësim të dukshëm në prognozën e rimëkëmbjes në kancerin e gjirit. Ekzaminimi rutinë i indit të tumorit ndihmon në trajtimin e tumorit në mënyrë të synuar dhe efektive.

Pasqyrë e procedurave diagnostikuese:

Kombinimi i imazhit diagnostikues dhe teknikës së biopsisë lejon që diagnoza të bëhet me siguri të madhe. Mjekët kanë në dispozicion një sërë testesh të sakta diagnostikuese, por jo të gjitha procedurat janë të nevojshme për çdo pacient. Metoda që do të përdoret zgjidhet bazuar në situatën individuale të sëmundjes.

  • Mamografi
  • Ekografia e gjirit
  • Imazhe me rezonancë magnetike (MRI)
  • Tomografi e llogaritur (CT)
  • Skanimi i kockave
  • Tomografia e Kompjuterizuar me Emision Positron (PET-CT)
  • Biopsi

Analiza: ekzaminim histologjik:

Përveç një diagnoze të besueshme, biopsia mund të japë informacion të rëndësishëm mbi karakteristikat biologjike të qelizave të kancerit. Në këtë mënyrë, terapia më e mirë e mundshme mund të gjendet në mënyrë të synuar. Aspektet e mëposhtme përcaktohen me ekzaminimin e indeve:

  • Statusi i receptorëve të hormoneve. 
  • Statusi HER2
  • Vlerësimi i Ki-67

Nëse karakteristikat e tumorit të konstatuar nuk lejojnë marrjen e një vendimi të qartë në lidhje me terapinë që do të miratohet, në disa raste kryhet edhe një e ashtuquajtur analizë e shprehjes së gjeneve të qelizave të tumorit. Në këtë rast, mutacionet në gjenin BRCA gjithashtu shqyrtohen.

Stadifikimi: kuptimi i klasifikimeve:

Stadifikimi përshkruan përhapjen e kancerit të gjirit dhe lejon mjekët të gjejnë terapinë e duhur individuale. Vijon i ashtuquajturi klasifikim TNM. TNM do të thotë:

  • T (tumori): madhësia dhe shtrirja e tumorit
  • N (në latinisht “nodus”, nyje): mungesa ose prania e metastazave në nyjet limfatike
  • M (metastaza): mungesa ose prania e metastazave të largëta

Bazuar në klasifikimin TNM, tumori ndahet nga faza I në fazën IV.

Faza e Kancerit të Gjirit (Klasifikimi)

Kanceri i gjirit i kufizuar lokalisht (faza e hershme)

Faza I

Tumori është më i vogël se 2 cm në madhësi dhe është i kufizuar në gjëndrën e qumështit.

Faza II

Tumori përfshin një deri në tre nyjet limfatike aksilare.

Kanceri i gjirit i avancuar lokalisht (faza e hershme)

Faza III

Tumori është mes 2 dhe 5 cm në madhësi dhe shpesh tashmë ka përfshirje të nyjeve limfatike.

Faza III Kjo fazë tregon përfshirjen e nyjeve limfatike, por jo metastazat e largëta në organet e tjera.

Kanceri metastatik i gjirit (faza e avancuar)

Faza IV 

Tumori është përhapur në organe të tjera


Materiali u punua nga:

Silvana Crroj (Farmaciste)

Ledjana Dervishi (Studente mjekësie)