Shkenca tregon se gjithçka mund të nisë që në foshnjëri.
Kanceri kolorektal nuk është më një sëmundje e moshës së tretë.
Një numër në rritje të rinjve në të 20-at dhe 30-at – madje edhe individë shumë aktivë fizikisht dhe pa faktorë klasikë rreziku – po diagnostikohen me forma agresive të kancerit të zorrës së trashë.
Hulumtimet më të fundit sugjerojnë diçka tronditëse: rrënjët e këtij rreziku mund të vendosen që në muajt e parë të jetës.
Çfarë po zbulojnë studimet e reja?
Onkologët kanë vënë re prej vitesh një model të pazakontë: pacientë shumë në formë, pa obezitet, pa duhan dhe me stil jetese aktiv, por me tumore kolorektale jashtëzakonisht agresive.
Sipas analizës së publikuar nga Business Insider (2025), studiuesit filluan të kërkojnë përtej zakoneve të të rriturve dhe u fokusuan në mikrobiomën intestinale dhe ekspozimet e hershme të jetës.
Mikrobioma foshnjore dhe dëmtimi i ADN-së
Të dhënat shkencore tregojnë se dëmtimi i ADN-së i lidhur me kancerin kolorektal mund të fillojë shumë herët, potencialisht para moshës 9 muajsh.
Një rol kyç mund të luajë kolibaktina, një toksinë e prodhuar nga disa shtame të E. coli, e cila:
- shkakton dëmtime gjenetike të qëndrueshme
- vepron në qelizat e zorrës së trashë
- lë “gjurmë molekulare” që mund të çojnë në kancer dekada më vonë
A ndikon mënyra e lindjes dhe ushqyerja?
Po. Studiuesit theksojnë se disa faktorë të hershëm mund të ndikojnë në formimin e mikrobiomës:
Faktorë potencialë rreziku:
- Lindja me seksion cezarian
- Ushqyerja me formulë artificiale në vend të qumështit të gjirit
- Ekspozimi i hershëm ndaj antibiotikëve
- Dieta moderne dhe mjedisi urban
Këta faktorë mund të ndikojnë në zhvillimin e sistemit imunitar dhe në balancën bakteriale të zorrëve, duke rritur rrezikun afatgjatë për sëmundje inflamatore dhe malinje.
A ka ndërhyrje parandaluese?
Shkenca po eksploron:
- probiotikë të synuar për foshnjat
- praktika eksperimentale si vaginal seeding për foshnjat e lindura me C-section
Megjithatë, ekspertët theksojnë se provat klinike janë ende paraprake dhe këto metoda nuk janë ende standard mjekësor.
Çfarë e përshpejton rrezikun më vonë në jetë?
Për individët e “primuar” herët, disa zakone moderne mund të përshpejtojnë zhvillimin e sëmundjes:
- Konsum i lartë i sheqerit
- Ushqime ultra të përpunuara
- Marrje e ulët e fibrave
- Pije me sheqer, përfshirë pijet sportive
- Sedentarizëm i zgjatur
- Gjumi i çrregulluar nga drita artificiale
- Ndotja e ajrit
Fibrat dhe probiotikët
Studimet tregojnë se:
- fibrat dietike
- probiotikët
mund të ulin biomarkerët e rrezikut për kancer kolorektal duke përmirësuar mikrobiomën dhe reduktuar inflamacionin kronik.
Mesazhi kyç i shkencës
Asnjë sjellje e vetme nuk shkakton kancerin e zorrës së trashë.
Ai është rezultat i një ndërveprimi kompleks mes:
- mikrobiomës
- metabolizmit
- ekspozimeve mjedisore
- dhe mekanizmave epigjenetikë
që veprojnë gjatë dekadave.
📚 Referencë
Brueck, H., & de Graaf, M. (2025). Young, fit — and struck by a deadly cancer. Business Insider.